Sprawozdanie z posiedzenia Zespołu Edukacji Elementarnej

Miejsce: Akademia Pedagogiki Specjalnej im. M. Grzegorzewskiej
Data: 06.11.2017 roku
Uczestnicy spotkania:
W posiedzeniu brały udział 33 osoby, 7 osób poprosiło o usprawiedliwienie swojej nieobecności z ważnych powodów osobistych i zawodowych.

Program obrad:

  1. 1)  Otwarcie posiedzenia, przywitanie zebranych Członków ZEE przez przewodniczącą ZEE dr hab. prof. APS Józefę Bałachowicz i podanie planu i celów posiedzenia.

  2. 2)  Wiedza osobista dziecka w świadomości i działaniach edukacyjnych nauczycieli wczesnej edukacji - prezentacja koncepcji teoretycznej i wyników badań przez Panią dr Ewę Kochanowską.

  3. 3)  Pedagogika akademicka wobec projektowanych zmian w ustroju szkolnictwa wyższego w Polsce – sprawozdanie z konferencji KNP PAN, JM Rektorów, Dziekanów wydziałów pedagogicznych i Dyrektorów instytutów, Białystok 23- 24.10. 2017 roku.

  4. 4)  Planowane zmiany w kształceniu nauczycieli wczesnej edukacji - dyskusja i konkretyzacja stanowiska ZEE.

  5. 5)  Plan działań ZEE w 2018 roku.

  6. 6)  Informacja o konferencjach, sprawy wniesione.

Ad.1

Wiedza osobista dziecka w świadomości i działaniach edukacyjnych nauczycieli wczesnej edukacji - prezentacja koncepcji teoretycznej i wyników badań przez Panią dr Ewę Kochanowską

Wystąpienie Pani dr Ewy Kochanowskiej (ATH w Bielsku-Białej) pt. Wiedza osobista dziecka w świadomości i działaniach edukacyjnych nauczycieli wczesnej edukacji miało dwa cele. Po pierwsze - przedstawienie zebranym kilkuletnich badań nad wiedzą osobistą dziecka w młodszym wieku szkolnym, po drugie – stworzenie przestrzeni do dyskusji nad wspomnianą problematyką przed ostatecznym przygotowaniem przez Autorkę rozprawy

1

habilitacyjnej. W wystąpieniu zaprezentowane zostały trudności w definiowaniu pojęć (wiedza osobista, wiedza szkolna, wiedza potoczna, wiedza naukowa itp.), wielość koncepcji teoretycznych i autorskich podejść. Dr E. Kochanowska wskazała na dylematy związane z diagnozowaniem wiedzy osobistej dziecka i granice jej precyzowania. Podjęta przez badaczkę problematyka wpisuje się w nowe myślenie o edukacji dziecka w młodszym wieku szkolnym, odsłaniając jednocześnie obszary praktyki edukacji dziecka istotne dla kształtowania się jego biografii w kontekście demokratyzacji życia społecznego i kształtowania się wspólnotowego życia. Okres wczesnoszkolny zajmuje bowiem obecnie znaczące miejsce w dyskusjach nad demokracją i edukacją, co wiąże się, między innymi, z przekonaniem, że edukacja jest ważnym obszarem wspólnotowego uczenia się i włączania dziecka do partycypacji w demokratycznym społeczeństwie.

Na tle rozważań teoretycznych ukazany został model badań własnych nad wiedzą osobistą dziecka w młodszym wieku szkolnym. Model ten został osadzony w kontekście konstruktywizmu jako teorii wiedzy, poznawania i uczenia się, konkretnie koncepcji socjokulturowej, zgodnie z którą uczniowie uczą się w interakcji z otoczeniem, wchodząc we „wspólnotę umysłów” i aktywnie konstruując wiedzę, z wykorzystaniem wiedzy już przez siebie posiadanej. W tym rozumieniu, dziecko przystosowuje, redefiniuje, interpretuje, negocjuje i podziela kulturę z dorosłymi i rówieśnikami, nadaje jej własne znaczenia i równocześnie podlega oddziaływaniom tejże kultury. W taki sposób dziecko na drodze kolektywnego działania każdorazowo wytwarza unikatową i oryginalną kulturę codzienności.

Celem podjętych przez dr E. Kochanowską badań było:

  •   po pierwsze, przedstawienie sposobu funkcjonowania fenomenu wiedzy osobistej

    dziecka w świadomości nauczycieli wczesnej edukacji na podstawie analizy ich

    wypowiedzi udzielonych w trakcie indywidualnych wywiadów otwartych,

  •   po drugie, próba oglądu praktyki pedagogicznej tychże nauczycieli pod kątem sposobów aktywizowania i wykorzystywania wiedzy osobistej dziecka na zajęciach w

    klasach początkowych szkoły podstawowej.
    W odróżnieniu od dotychczas podejmowanych badań nad wiedzą dziecka, zamierzeniem badawczym dr Ewy Kochanowskiej było skonfrontowanie uzyskanego obrazu wiedzy osobistej dzieci w świadomości nauczycieli z podejmowanymi przez tych samych nauczycieli działaniami realizacyjnymi na zajęciach zintegrowanych w klasach początkowych.

    W dyskusji po wystąpieniu dr Ewy Kochanowskiej zwrócono uwagę na trudności w konceptualizacji podstawowej kategorii badawczej, jej opisu, kryteriów jej praktycznego wyodrębnienia i uchwycenia jej przejawów na zajęciach szkolnych. Jako najbardziej

2

właściwe dla podjętego zagadnienia uznano paradygmat interpretatywny, natomiast żywą dyskusję budziły proponowane metody badań. Zaprezentowane przez dr Ewę Kochanowską wyniki badań skłaniały do refleksji nad znaczeniem wiedzy osobistej dziecka dla nauczycieli i jej funkcjonowaniem w codziennej praktyce edukacji wczesnoszkolnej.

Ad.2

Pedagogika akademicka wobec projektowanych zmian w ustroju szkolnictwa wyższego w Polsce – sprawozdanie z konferencji KNP PAN, JM Rektorów, Dziekanów wydziałów pedagogicznych i Dyrektorów instytutów, Białystok 23-24. 10. 2017 roku.

Sprawozdanie z konferencji w Białymstoku przedstawiła przewodnicząca ZEE. Na początku przekazała informację o wyróżnieniu Profesora Jerzego Niemca Medalem za Zasługi dla Rozwoju Polskiej Pedagogiki. Następnie dr hab. prof. APS Józefa Bałachowicz omówiła ogólnie program posiedzenia, krótko przedstawiając poszczególne punkty, jednocześnie zachęcając do zapoznania się ze sprawozdaniami i komentarzami w tej sprawie, upublicznionymi przez prof. dr hab. Bogusława Śliwerskiego Przewodniczącego KNP. Szczególnie zwróciła uwagę na pozycję pedagogiki akademickiej w kontekście proponowanych rozwiązań w Ustawie 2.0, podkreśliła przewidywane zagrożenia dla funkcjonowania uczelni i wydziałów pedagogicznych, szczególnie ośrodków lokalnych. Podkreśliła ich rolę w kontekście potrzeb uniwersytetu trzeciej generacji, ich rolę kulturotwórczą, rozwojową, środowiskową, wspólnotowej itd. Mówiła o zagrożeniu dla partycypacji środowiska akademickiego, transparentności funkcjonowania uczelni, dostępie do informacji w zakresie zarządzania uczelnią, ekonomicznych zasadach oceny pracy naukowej. Omówiła szerzej zagrożenia dla pozycji akademickiej wydziałów i kształcenia kadry w kontekście parametryzacji jednostek, centralizacji oceny i następstw administracyjnych decyzji MNiSW. Przewodnicząca ZEE przedstawiła ewentualne zagrożenia dla czasopism z listy B w kontekście proponowanych rozwiązań. Ogólna teza - rozwiązania te nie sprzyjają ani rozwojowi naukowemu ani nie wzmacniają jakości czasopism kierowanych do środowiska praktyków.

W dyskusji Członkinie ZEE podnosiły potrzebę wzmocnienia czasopism naukowych, ale nie przez likwidację. Brak środków na publikacje, prowadzenie redakcji czasopism w ramach obowiązków akademickich, brak środków na recenzje, na opracowanie graficzne, upowszechnianie itd. Umiędzynarodowienie czasopism może być tylko jedną ze ścieżek wsparcia rozwoju wymiany naukowej, natomiast potrzeby narodowej kultury i nauki, a w tym – potrzeby zawodowe nauczycieli, muszą mieć priorytet.

3

Ad.3

Planowane zmiany w kształceniu nauczycieli wczesnej edukacji - dyskusja i konkretyzacja stanowiska ZEE.

Przedmiotem dyskusji była diagnoza stanu kształcenia nauczycieli i ewentualne nowe rozwiązania przedstawiane w czasie posiedzenia KNP PAN w Białymstoku przez prof. dr hab. Bożenę Muchacką. Za zgodą prof. Bożeny Muchackiej jej prezentacja ze wspomnianego wystąpienia została wcześnie rozesłana członkom ZEE, a następnie zawarte w niej tezy były przedmiotem dyskusji w czasie poniedziałkowego posiedzenia. Przewodnicząca ZEE wzbogaciła treść tej dyskusji o wyniki kontroli NIK w zakresie przygotowania do wykonywania zawodu nauczyciela oraz odniosła się treści posiedzenia Sejmowej Komisji Edukacji, Nauki i Młodzieży z 27 września. Szczególnie zwróciła uwagę na propozycje rozwiązań w zakresie kształcenia nauczycieli wczesnej edukacji, przedstawione przez dr hab. prof. APS Jana Łaszczyka, przedstawiciela Konferencji Rektorów Akademickich Szkół Polskich.

W wyniku dyskusji sformułowano Uwagi Zespołu Edukacji Elementarnej do wstępnych założeń Kształcenia Nauczycieli na Kierunkach Pedagogicznych:
 ZEE opowiada się za pełnym, akademickim kształceniem nauczycieli przedszkola i

edukacji wczesnoszkolnej (5 lat – jednolite studia akademickie, dopuszczenie 3 +2 jako kontynuacja na kierunku). Przygotowanie na poziomie licencjata może dawać kwalifikacje do bycia nauczycielem asystentem (ale bez dostępu do ścieżki awansu zawodowego nauczyciela, do czasu ukończenia drugiego etapu studiów). Kształcenie na odrębnym kierunku studiów, obejmującym etap żłobkowy, przedszkolny i wczesnoszkolny. Studia podyplomowe - tylko prowadzone przez uczelnie, związane z kierunkami/ ofertą studiów trwające 4 semestry, tylko po studiach magisterskich.

 Filozofia kształcenia – Edukacja nauczycieli oparta na zmianie paradygmatu - od nauczania do uczenia się – od przekazu do konstruowania znaczeń, od instrukcji do doświadczania i interpretacji. Nauczyciel refleksyjny, krytyczny praktyk, badacz i współtwórca zmian w środowisku zawodowym i lokalnym. Członek zespołu, a nie konkurent i samotnik. Promujący w szkole intelektualną wolność, tolerancję i współpracę w klimacie kooperacji między uczniami oraz między szkołą i domem oraz środowiskiem lokalnym. Taka dynamiczna i konstruktywistyczna perspektywa rozumienia nauczycielskiego profesjonalizmu zakłada kształcenie studenta jako podmiotowego i odpowiedzialnego twórcy praktyki wychowawczej, badacza swojej praktyki i inicjatora

4

kooperatywnego działania na rzecz uczniów. Wpisuje się ona w nurt humanistycznego i personalistycznego myślenia o edukacji, demokratyzacji środowiska kształcenia przyszłych nauczycieli, a przez nich - wychowania przedszkolnego wczesnoszkolnego.

  •   Należy rozważyć odpowiedzialność instytucji kształcącej nauczycieli za ocenę studenta czy jest on zdolny do pracy w profesji nauczycielskiej. Ocena ma być wszechstronna – ma uwzględniać selekcję wstępną/egzamin wstępny, a następnie akademickie, pedagogiczne oraz kompetencyjne nauczycielskie i komunikacyjne studenta. Można to powiązać z wymaganiami w zakresie egzaminu państwowego.

  •   Egzamin zawodowy (państwowy) po roku stażu (jak np. lekarski). W składzie komisji dającej uprawnienia zawodowe – nauczyciel akademicki.

  •   Programy kształcenia nauczycieli powinny być organizowane tak, aby promować integrację wiedzy teoretycznej i praktyki, postęp naukowy, rzeczową orientację zawodową przyszłego nauczyciela, a także podstawy badań (włączać do badań i wykorzystywać „badania w działaniu” i inne metody w kształceniu studentów, i słuchaczy studiów podyplomowych). Programy powinny uwzględniać w kształceniu nauczycieli rozwój kompetencji do współpracy pomiędzy nimi a wychowawcami i innymi nauczycielami w instytucji, z rodzicami, a także szerszym środowiskiem instytucjonalnym, ogólnie społeczno-kulturowym uczenia się dzieci (partnerstwo i partycypacja).

  •   Program należy wzbogacić o problematykę kształcenia międzykulturowego. Jeśli chodzi o kompetencje glottodydaktyczne studentów, to z jednej strony obejmują one przygotowanie do prowadzenia zajęć z języka angielskiego w przedszkolu, ale też nauczania języka polskiego jako obcego albo jako drugiego w zróżnicowanej kulturowo szkole. Praca z dzieckiem z doświadczeniem migracyjnym jest słabo reprezentowana w programach pedagogiki wczesnoszkolnej (migranci, reemigranci, cudzoziemcy, uchodźcy).

  •   Oprócz przygotowania akademickiego, badawczego i profesjonalnego, uczelnie wyższe powinny być odpowiedzialne również za umożliwienie przyszłemu nauczycielowi kształcenia osobowości, rozwijania zainteresowań i umiejętności wzbogacających jakość jego indywidualnych możliwości bycia nauczycielem (np. typowe – wolontariat, chór, harcerstwo, dyscypliny sportowe, malarstwo i nietypowe – określane specyfiką środowiska). Wszystkie przedmioty wchodzące w skład programów kształcenia

5

nauczycieli są odpowiedzialne za wsparcie studentów w kreowaniu tożsamości

nauczycielskiej.

  •   Szczególnej troski i refleksji wymagają praktyki pedagogiczne. Trzeba przemyśleć całą

    koncepcję i organizację realizacji ich w partnerstwie z przedszkolami/szkołami ćwiczeń. Wszechstronna i spójna edukacja nauczycieli, powiązanie teorii i praktyki oraz współpraca w zakresie nadzorowania i oceny praktyki studenckiej zależą od nauczycieli w przedszkolu/szkole oraz nauczyciela programu uczelnianego, który partycypuje w całym procesie praktyki zawodowej przyszłych nauczycieli. Zróżnicowana praktyka nauczycielska oznacza również odniesienie praktyki do różnych aspektów pracy w przedszkolu/szkole, takich jak: planowanie i prowadzenie wychowania i kształcenia, realizacja innych prac edukacyjnych, wprowadzania i nadzorowania współpracy rówieśniczej, ocenianie, inicjowanie dyskusji uczniowskich, współpraca z rodzicami, praca nad programami nauczania, zajęć w terenie, pracy indywidualnej itp.

  •   Uczelnia kształcąca nauczycieli i szkoła ćwiczeń powinny nawiązać długoterminową współpracę, dotyczącą planów kształcenia w ramach praktyki nauczycielskiej i przedmiotów kształcenia nauczycieli. Taka współpraca musi łączyć w sobie społeczność uczelnianą, szkołę ćwiczeń oraz środowisko lokalne i jego samorząd. Współpraca powinna być sformalizowana jako trójstronna, umożliwiająca wymianę wiedzy i źródeł kształcenia w sposób, który zapewniani rozwój profesjonalny studentów w czasie praktyk. Opieka nad praktykami powinna być włączona do pensum nauczyciela akademickiego (dydaktycznego?).

  •   Uczelnie i przedszkola/szkoły ćwiczeń powinny tworzyć partnerskie i profesjonalne placówki badawcze (tworzenia nowej wiedzy ważnej dla obu instytucji). Pozwoli to również włączyć przygotowanie studentów do programów badawczych, rozwinąć studenckie umiejętności obserwacji uczenia się, aktywności dziecka, tworzenia dziecięcej kultury, kooperacji, negocjacji itp. Będzie to miało znaczenia dla jakości konstruowania znaczeń w małych grupach studenckich, urealni kształcenie w zakresie badań pedagogicznych i wzmocni kształcenie refleksyjnego praktyka.

  •   Proponowana filozofia kształcenia nauczycieli wymaga zmian organizacyjnych wewnątrz uczelni, zmiany liczebności grup, innych metod rozwijania nauczycielskich kompetencji, innego spojrzenia na łączenie teorii, praktyki i badań oraz wzmocnienia współpracy ze środowiskiem. Obecne niedomagania w kształceniu nauczycieli są spowodowane brakiem

6

skoordynowanych działań na poziomie centralnym i lokalnym na rzecz zrównoważonego

kształcenia nauczycieli i odpowiedniego finansowania praktyk.
W wielkim skrócie przedstawione powyżej wyniki dyskusji na temat kształcenia nauczycieli wczesnej edukacji zostały przekazane prof. dr hab. Bożenie Muchackiej, członkini Polskiej Komisji Akredytacyjnej, Zespołu MNiSW do spraw Opracowania modelowych programów kształcenia nauczycieli oraz Zespołu MEN ds. Kształcenia i Doskonalenia Nauczycieli.

Ad. 4

Plan działań ZEE w 2018 roku

W wyniku wspólnych ustaleń, przyjęto następujące terminy posiedzeń ZEE w 2018 roku:

  •   19.02. 2018 roku

  •   28.05. 2018 roku

  •   5.11. 2018 roku

  •   17.12.2018 roku

    Miejsce posiedzeń ZEE - Akademia Pedagogiki Specjalnej im. M. Grzegorzewskiej w Warszawie. Przewodnicząca ZEE zaproponowała przygotowanie konferencji przez ZEE w listopadzie 2018 roku. Formuła tej konferencji zostanie wypracowana przez Zespół programowy i przedstawiona na posiedzeniu ZEE 19 lutego 2018 roku.

    Ad. 5

    Informacja o konferencjach, sprawy wniesione

    W czasie wypowiedzi podkreślono potrzebę kontynuacje tradycji przedstawiania koncepcji badawczej habilitantów w trakcie posiedzeń ZEE. Józefa Bałachowicz nawiązała do wypowiedzi prof. Bogusława Śliwerskiego w czasie posiedzenia KNP w Białymstoku na temat luki w promocji samodzielnej kadry w zakresie pedagogiki wczesnoszkolnej w 2017 roku. Podkreślono konieczność opiniowania projektów, a w miarę warunków współudziału w wypracowaniu koncepcji kształcenia nauczycieli wczesnej edukacji.

    Konferencje

    •   Dr hab. prof. UWM Marzenna Nowicka zaprosiła zebranych na cykliczną konferencje do Olsztyna: Dziecko cyfrowy tubylec w szkole.

    •   Dr hab. Renata Michalak poinformowała o konferencji: Polskie Dni Montessori, która odbędzie się na UAM w Poznaniu w terminie 18-20 maja 2018.

7

  •   Prof. dr hab. Irena Adamek zaprosiła uczestników na VI Międzynarodową Konferencję z cyklu Nauczyciel – uczeń w teorii i praktyce pedagogicznej – konteksty zmian, która odbędzie się w kwietniu 2018 roku w Ostrawie (Czechy).

  •   Dr hab. prof. UAM Hanna Krauze-Sikorska powiadomiła o IV Międzynarodowej Konferencji z cyklu The Educational and Social World of a Child, termin konferencji planowany jest na 19-20 kwietnia 2018.

  •   Dr hab. Urszula Szuścik zaprosiła na konferencję, która zorganizowana zostanie przez UŚ, Wydział Etnologii i Nauk o Edukacji w Cieszynie - Innowacyjność w badaniach pedagogicznych - teoria i praktyka - twórczy nauczyciel, nauczyciel jako twórca. Termin: 17. 04. 2018 roku oraz Pedagogika i sztuka - termin: 23. 10. 2018 roku.

    Sprawozdanie sporządziła przewodnicząca ZEE Józefa Bałachowicz